الزامات سیستم های مدیریت زیست محیطی BS EN ISO 14001:2015

الزامات ایزو ۹۰۰۱ ویرایش سال ۲۰۱۵-بخش سوم
آبان ۲۲, ۱۳۹۵
الزامات ایزو ۹۰۰۱ ویرایش سال ۲۰۱۵-بخش ۴
آبان ۲۳, ۱۳۹۵
نمایش همه

الزامات سیستم های مدیریت زیست محیطی BS EN ISO 14001:2015 | Ics ایران

مترجم :علی مبارکی

سیستم های مدیریت زیست محیطی الزامات و راهنمای بکار گیری

۱   دامنه کاربرد

این استاندارد بین المللی الزامات برای یک سیستم مدیریت زیست محیطی مشخص می نماید تا یک  سازمان بتواند آن را برای توسعه عملکرد زیست محیطی خود مورد استفاده قرار دهد. این استاندارد بین المللی برای استفاده سازمانی که در جستجوی مدیریت مسئولیت های زیست محیطی به شکلی سیستماتیک می باشند مورد نظر است تا براساس محیط زیست پایدار، همکاری نماید.

این استاندارد بین المللی به سازمان در دست یابی به خروجی های مورد نظر سیستم مدیریت زیست محیطی کمک می نماید که برای محیط زیست، خودِ سازمان و طرف های ذی نفع، ارزش ایجاد می نماید. سازگار با خط مشی زیست محیطی، خروجی های موردنظر یک سیستم مدیریت زیست محیطی شامل موارد زیر است:

–   ارتقای عملکرد زیست محیطی

–   پوشش دهی الزامات قانونی

–   دست یابی به اهداف زیست محیطی

این استاندارد بین المللی برای هرگونه سازمانی فارغ از اندازه، نوع و طبیعت آن قابل کاربرد بوده و بر جنبه های زیست محیطی فعالیت ها، محصولات و خدماتی که سازمان تعیین کرده است و یا کنترل دارد و یا تاثیرگذار است با ملاحظه بُعد چرخه عمر، اعمال می گردد. این استاندارد بین المللی، معیار عملکرد زیست محیطی مشخصی را بیان نمی نماید.

تمام یا بخشی از این استاندارد بین المللی می تواند در بهبود سیستماتیک مدیریت زیست محیطی، مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، ادعاهای انطباق با این استاندارد بین المللی پذیرفته نخواهد بود مگر آن که تمامی الزامات، در سیستم مدیریت زیست محیطی سازمان ترکیب و بدون حذف ، الزام تامین شود.

۱    اصطلاحات و تعاریف

برای مقاصد این مدرک اصطلاحات و تعاریف زیر کاربرد دارد:

۳-۱ اصطلاحات مرتبط با سازمان و رهبری

۳-۱-۱ سیستم مدیریت

مجموعه ای از عناصر به هم مرتبط یا در تعاملِ یک سازمان (۳-۱-۴) برای استقرار خط مشی ها و اهداف (۳-۲-۵) و فرآیندها (۳-۳-۳-۵) برای دست یابی به آن اهداف.

یادآوری ۱: یک سیستم مدیریت، می تواند یک یا چند رشته را مورد نظر قرار دهد (مانند مدیریت کیفیت، محیط زیست، ایمنی و بهداشت حرفه ای، انرژی و مالی)

یادآوری ۲: عناصر سیستم شامل ساختار سازمانی، نقش ها و مسئولیت ها، طرح ریزی و عملیات ، ارزیابی عملکرد و بهبود.

یادآوری ۳: دامنه کاربرد سیستم مدیریت می تواند شامل تمام سازمان، عملکردهای مشخص و شناسایی شده سازمان، بخش های مشخص یا شناسایی شده سازمان یا یک یا چند عملکرد از گروهی از سازمان ها باشد.

۳-۱-۲ سیستم مدیریت زیست محیطی

بخشی از سیستم مدیریتی (۳-۱-۱) مورد استفاده برای مدیریت جنبه های زیست محیطی (۳-۲-۲)، تامین الزامات قانونی(۳-۲-۹) و درنظر گرفتن ریسک ها و فرصت ها (۳-۲-۱۱).

۳-۱-۳ خط مشی زیست محیطی

نیات و جهت گیری های یک سازمان (۳-۱-۴) مرتبط با عملکرد زیست محیطی (۳-۴-۱۱) که رسماَ توسط مدیریت ارشد(۳-۱-۵) بیان شده است.

۳-۱-۴ سازمان

فرد یا گروهی از افراد که عملکرد خودشان را به همراه مسئولیت ها، اختیارات و ارتباطات جهت دست یابی به اهداف (۳-۲-۵) را دارند.

یادآوری ۱: مفهوم سازمان شامل یک تاجر تنها، شرکت، شرکت سهامی (بزرگ) ، بنگاه، تجارتخانه، مرجع صلاحیت دار قانونی، شراکت، خیریه یا موسسه، یا بخش یا ترکیبی از آنها که چه به پیوسته باشند چه نه، خصوصی یا عمومی می باشد اما محدود به این موارد نمی شود.

۳-۱-۵ مدیریت ارشد

فرد یا گروهی از افراد که یک سازمان را هدایت و کنترل کرده و در بالاترین سطح هستند.

یادآوری ۱: مدیریت ارشد قدرت محول کردن اختیارات و ارائه منابع در درون سازمان را داراست.

یادآوری ۲: چنانچه دامنه سیستم مدیریتی (۳-۱-۱) تنها بخشی از یک سازمان را پوشش دهد، آنگاه مدیریت ارشد به آنهایی که آن بخش از سازمان را هدایت و کنترل می کنند، اشاره می نماید.

۳-۱-۶ طرف ذی نفع

فرد یا سازمانی (۳-۱-۴) که می تواند بر یک تصمیم یا فعالیت تاثیر بگذارد یا از آن تاثیر پذیرد یا خودش استنباط نماید که تاثیر می پذیرد.

مثال: مشتریان، جوامع، تامین کنندگان، وضع کنندگان مقررات، سازمان های غیر دولتی، سرمایه گذاران و کارکنان

یادآوری ۱: عبارتِ «خودش استنباط نماید که تاثیر می پذیرد» به معنی استنباطِ شناخته شده برای سازمان است.

 ۳-۲ واژگان مرتبط با طرح ریزی

۳-۲-۱ محیط زیست

محیطی که شامل هوا، آب، زمین، منابع طبیعی، گیاهان[۱]، جانوران[۲]، انسان ها و تعامل آنها با هم که در آن سازمان (۳-۱-۴) فعالیت می نماید.

یادآوری ۱: محیط می تواند از درون یک سازمان تا سیستم محلی، منطقه ای و جهانی گسترش یابد.

یادآوری ۲: محیط با واژگان تنوع زیستی، زیست بوم[۳]، اقلیم یا دیگر ویژگی ها توصیف شود.

۳-۲-۲ جنبه های زیست محیطی

عنصری از فعالیت ها یا محصولات و خدمات یک سازمان (۳-۱-۴) که با محیط زیست تعامل دارد یا می تواند تعامل داشته باشد.

یادآوری ۱: یک جنبه زیست محیطی می تواند منجر به یک یا چند پیامد زیست محیطی (۳-۲-۴) شود. یک جنبه زیست محیطی بارز آن جنبه ای است که یک یا چند پیامد زیست محیطی بارز دارد یا می تواند داشته باشد.

یادآوری ۲: جنبه های زیست محیطی بارز را سازمان با استفاده از یک یا چند معیار، تعیین می نماید.

۳-۲-۳ وضعیت زیست محیطی

حالت یا ویژگی محیط زیست آن گونه که در آن نقطه زمانی تعیین شده است(۳-۲-۱).

۳-۲-۴ پیامد زیست محیطی

عبارتست از تغییر در محیط زیست (۳-۲-۱) چه نامطلوب چه سودمند، سرتاسری یا بخشی، حاصل از جنبه های زیست محیطی (۳-۲-۲) سازمان (۳-۱-۴)

۳-۲-۵ هدف

عبارتست از نتیجه ای که به دست می آید.

یادآوری ۱: یک هدف میتواند استراتژیک، تاکتیکی یا عملیاتی باشد.

یادآوری ۲: اهداف می توانند به چند زمینه مختلف مرتبط باشند (مانند اهداف مالی، بهداشتی و ایمنی، و زیست محیطی) و می تواند در سطوح مختلف اعمال گردد (همانند استراتژیک، سازمانی ، پروژه ای ، محصولی ، خدمت و فرآیندی (۳-۳-۵))

۳-۲-۶ هدف زیست محیطی

هدف (۳-۲-۵) تنظیم شده توسط سازمان (۳-۱-۵) سازگار با خط مشی محیط زیستی (۳-۱-۳) آن.

۳-۲-۷ پیشگیری از آلودگی

بهره گیری از فرآیندها (۳-۳-۵)، فعالیت ها، تکنولوژی، مواد، محصولات، خدمات یا انرژی برای اجتناب، کاهش یا کنترل (به طور جداگانه یا ترکیب با یکدیگر) انتشار یا تخلیه[۴] مشخص هر گونه آلاینده یا پسماند به منظور کاهش پیامدهای زیست محیطی    (۳-۲-۴) نامطلوب.

یادآوری ۱: پیشگیری از آلودگی می تواند شامل کاهش یا حذف منبع[۵]، تغییر فرآیند، محصول یا خدمت، استفاده کارا[۶] از منابع، جایگزینی مواد و انرژی، باز-استفاده[۷]، بازیابی[۸]، بازیافت[۹]، احیا[۱۰] یا درمان[۱۱] باشد.

۳-۲-۸ الزام

نیاز یا انتظاری بیان شده که عموماَ مقرراتی است یا به طور تلویحی بیان می شود.

یادآوری ۱: «عموماَ تلویحی بیان شده[۱۲]» یعنی این که کاری عرفی[۱۳] یا مشترک برای سازمان (۳-۱-۴) و طرف های ذی نفع (۳-۱-۶) که که این نیاز یا انتظار به طور تلویحی بیان می شود.

یادآوری ۲: یک الزام مشخص شده آن الزامی است که بیان می شود به عنوان مثال در قالب اطلاعات مدون (۳-۳-۲).

یادآوری ۳: الزاماتی به غیر از الزامات قانونی هنگامی مقرراتی می شوند که سازمان تصمیم می گیرد که با آنها تطابق یابد.

۳-۲-۹ الزامات انطباقی (واژه ترجیحی)

الزامات قانونی و سایر الزامات (واژه پذیرفته شده)

عبارتست از الزاماتی قانونی (۳-۲-۸) که یک سازمان (۳-۱-۴) باید با آنها تطابق داشته باشد و دیگر الزاماتی که سازمان باید با آنها تطابق داشته باشد یا انتخاب کرده است که با آنها تطابق داشته باشد.

یادآوری ۱: الزامات قانونی با سیستم مدیریت زیست محیطی ارتباط دارند،

یادآوری ۲: الزامات قانونی می توانند از الزامات اجباری مانند قوانین و مقررات قابل کاربرد، یا تعهدات داوطلبانه مانند استانداردهای سازمانی یا صنعتی، ارتباطات قراردادی، آیین نامه ها[۱۴] و توافق ها با گروه های اجتماعی[۱۵] یا سازمان های مردم نهاد[۱۶]، سرچشمه گیرند.

 ۳-۲-۱۰ ریسک

عبارتست از اثر عدم قطعیت

یادآوری ۱: یک اثر می تواند از موردانتظار-مثبت تا منفی متغیر باشد.

یادآوری ۲: یک عدم قطعیت حالتی است- اگر چه بخشی[۱۷]– از کمبود اطلاعات مرتبط با درک یا دانش نسبت به یک رویداد[۱۸]، پیامدها[۱۹] و احتمال آن.

یادآوری ۳: ریسک، اغلب با ارجاع به پتانسیل پیشامدها (آن گونه که در ISO Guide 73:2009، ۳٫۵٫۱٫۳ تعریف شده) و پیامد ها (آن گونه که در                             ISO Guide 73:2009، ۳٫۶٫۱٫۳ تعریف شده) یا ترکیبی از این دو، طبقه بندی[۲۰] می شود.

یادآوری ۴: ریسک اغلب با واژگانی ترکیبی از پیامد یک رویداد (شامل تغییر در شرایط محیطی [۲۱]) و احتمال مرتبط با آن رویداد (آن گونه که در                                ISO Guide 73:2009، ۳٫۶٫۱٫۱ تعریف شده) بیان می شود.

۳-۲-۱۱ ریسک و فرصت ها

اثرات نامطلوب بالقوه (تهدیدها) و اثرات سودمند بالقوه (فرصت ها).

 ۳-۳ واژگان مرتبط با پشتیبانی و عملیات

۳-۳-۱ صلاحیت

تواناییِ به کارگیری دانش و مهارت برای دست آوردن نتایج مورد انتظار.

۳-۳-۲ اطلاعات مدون

اطلاعات الزامی که می بایست توسط سازمان کنترل و نگهداری شود و نیز اطلاعات واسطه ای.

یادآوری ۱: اطلاعات مدون می تواند از هر ساختار و رسانه ای و از هر منبعی باشد.

یادآوری ۲: اطلاعات مدون می تواند به موارد زیر ارجاع دهد:

–       سیستم مدیریت زیست محیطی (۳-۱-۲) شامل فرآیندهای مرتبط،

–       اطلاعات ایجاد شده به منظور عملیات سازمان (که می توان به عنوان مستندسازی مورد ارجاع قرار گیرد)،

–       شواهد نتایج به دست آمده (که می توان به عنوان سوابق مورد ارجاع قرار گیرد).

 ۳-۳-۳  چرخه عمر

مراحل پی در پی[۲۲] و به هم مرتبط[۲۳] یک سیستم محصولی (یا خدمت) از مرحله مالکیت[۲۴] یا تولید ماده خام[۲۵] از منابع طبیعی تا دفع[۲۶] نهایی.

یادآوری ۱: مراحل چرخه عمر از مالکیت مواد خام، طراحی، تولید، حمل و نقل، تحویل، استفاده، پایان عمر مصرف[۲۷] و دفع نهایی را دربرمی گیرد.

(مرجع: ISO14044:2006، ۳٫۱، تغییر یافته- عبارت «یا خدمت» به تعریف افزوده شده است و یادآوری ۱ نیز افزوده شده است)

۳-۳-۴ برون سپاری (فعل)

ایجاد ترتیباتی که یک سازمان بیرونی (۳-۱-۴) بخشی از وظیفه یا فرآیند (۳-۳-۵) سازمان را انجام دهد.

یادآوری ۱: یک سازمان بیرونی، بیرون از دامنه کاربرد سیستم مدیریتی (۳-۱-۱)  است اگر چه وظیفه یا فرآیند برون سپاری شده در درون دامنه کاربرد را عهده دار است.

۳-۳-۵ فرآیند

مجموعه ای از فعالیت های به هم مرتبط[۲۸] یا در تعامل[۲۹] که درون دادها را به برون دادها تبدیل می کنند.

یادآوری ۱: یک فرآیند می تواند مدون باشد یا نباشد.

 ۳-۴ واژگان مرتبط با ارزیابی عملکرد و بهبود

۳-۴-۱ ممیزی

فرآیندی است (۳-۳-۵) سیستماتیک، مستقل و مدون با هدف جمع آوری شواهد ممیزی و ارزیابی آن مبتنی بر واقعیات برای تعیین گستره ای(محدوده ای) از معیار ممیزی که تامین شده است.

یادآوری ۱: ممیزی داخلی توسط خودِ سازمان (۳-۱-۴) انجام می شود یا توسط هر فرد بیرونی از طرف سازمان.

یادآوری ۲: یک ممیزی می تواند به صورت ترکیبی صورت پذیرد (ترکیبی از دو یا چند رشته)

یادآوری ۳: استقلال را می توان از طریق آزادی از مسئولیت در قبال فعالیتِ در حال ممیزی یا فارغ از تعصب[۳۰] ، یا تعارض منافع[۳۱]، اثبات کرد.

یادآوری ۴: شواهد ممیزی از سوابق، بیانیه هایی از حقایق یا دیگر اطلاعاتی تشکیل شده است که با معیار ممیزی مرتبط بوده و قابل تصدیق اند و معیار ممیزی مجموعه ای از خط مشی ها، روش های اجرایی یا الزامات (۳-۲-۸) مورد استفاده به عنوان مرجعی است که شواهد ممیزی با آن مقایسه می شود آنطور که به ترتیب در بندهای ۳-۳ و ۳-۲ ISO 19011:2011 تعریف شده اند.

۳-۴-۲  انطباق

تامین یک الزام (۳-۲-۸).

۳-۴-۳ عدم انطباق

عدم تامین یک الزام (۳-۲-۸).

یادآوری ۱: عدم انطباق با الزامات این استاندارد بین المللی و سایر الزامات سیستم مدیریت زیست محیطیِ (۳-۱-۲)و باسازمانی (۳-۱-۴) که این سیستم را استقرار داده است، ارتباط پیدا می نماید.

۳-۴-۴ اقدام اصلاحی

اقدامی برای حذف علل یک عدم انطباق و پیشگیری از بروز مجدد آن.

یادآوری ۱: می تواند بیش از یک علت برای عدم انطباق وجود داشته باشد.

۳-۴-۵ بهبود مستمر

فعالیتی تکرارشونده برای ارتقاء عملکرد (۳-۴-۱۰).

یادآوری ۱: ارتقاء عملکرد با استفاده از سیستم مدیریت زیست محیطی (۳-۱-۲) . ارتقاء عملکرد زیست محیطی (۳-۴-۱۱) به سازگاری با خط مشی زیست محیطی (۳-۱-۳) سازمان (۳-۱-۴) ارتباط دارد.

یادآوری ۲: فعالیتی بدون نیاز به مکان که می تواند در همه حوزه ها به طور همزمان یا بدون وقفه[۳۲] صورت پذیرد.

۳-۴-۶ اثربخشی

میزان تحقق اهداف طرح ریزی شده و نتایج حاصله آن.

۳-۴-۷-شاخص

واحد قابل اندازه گیری از شرایط یا وضعیت عملیات ها، مدیریت یا هر گونه شرایط دیگر.

(مرجع: ISO14031:2013، ۳٫۱۵)

 ۳-۴-۸ پایش

تعیین وضعیت یک سیستم، یک فرآیند (۳-۳-۵) یا یک فعالیت.

۳-۴-۹ اندازه گیری

فرآیندی (۳-۳-۵) برای تعیین یک کمیت.

۳-۴-۱۰ عملکرد

نتیجه قابل اندازه گیری.

یادآوری ۱: عملکرد می تواند هم با یافته های کمی و هم کیفی ارتباط داشته باشد.

یادآوری ۲: عملکرد می تواند با مدیریت فعالیت ها، فرآیندها (۳-۳-۵)، محصولات (شامل خدمات)، سیستم ها یا سازمان (۳-۱-۴) ارتباط داشته باشد.

۳-۴-۱۱ عملکرد زیست محیطی

عملکردِ (۳-۴-۱۰) مرتبط با مدیریت جنبه های زیست محیطی(۳-۲-۲).

یادآوری ۱: در سیستم مدیریت زیست محیطی (۳-۱-۲)، نتایج می تواند در قیاس با خط مشی زیست محیطی (۳-۱-۲) ، سازمان (۳-۱-۴)، اهداف زیست محیطی (۳-۱-۳) یا دیگر معیارها (۳-۲-۶) با استفاده از شاخص ها (۳-۴-۷) اندازه گیری شود.

[۱] Flora

[۲] Fauna

[۳] Eco-System

[۴] Discharge

[۵] Source Reduction or Elimination

[۶] Efficient Use

[۷] Re-Use

[۸] Recovery

[۹] Recycling

[۱۰] Reclamation

[۱۱] Treatment

[۱۲] Generally Implied

[۱۳] Custom

[۱۴] Code of Practice

[۱۵] Community Group

[۱۶] Non-governmental Organization

[۱۷] Partial

[۱۸] Event

[۱۹] Consequence

[۲۰] Characterized

[۲۱] Circumstance

[۲۲] Consecutive

[۲۳] Interlinked

[۲۴] Acquisition

[۲۵] Raw Material

[۲۶] Disposal

[۲۷] End-by-life Treatment

[۲۸] Interrelated

[۲۹] Interacting

[۳۰] Bias

[۳۱] Conflict of Interest

[۳۲] Interruption

دیدگاه ها بسته شده است